Analog Manşet

Altın firavunun hazineleri

Geçtiğimiz ayın başındaki üç günlük Londra seyahatimde insanın hayatında mutlaka görmesi gereken bir sergiyi yakalama fırsatı bulduğum için çok mutluyum.

İngiliz Arkeolog Howard Carter Mısır Krallar Vadisi’nde 1922’de görkemli bir mezar keşfeder. Mezar, MÖ 1332-1323 yılları arasında hüküm sürmüş firavun Tutankamon’a aittir. Dokuz yaşında tahta geçen Tutankamon kısa hayatıyla diğer firavunlar kadar tarih sahnesinde yer almasa da mezarının keşfi bu durumu tamamen değiştirdi. Yağmalanmamış 3 bin yıllık mumya ve iki odalı mezardan çıkan paha biçilemez hazine Tutankamon’u kısa sürede dünyanın en popüler firavunlarından biri yaptı.

Antik Mısır. Belki de dünya üzerinden gelmiş geçmiş en gelişmiş uygarlıklardan biri. Sanat, bilim, bilgi, teknolojisiyle ilgili bıraktığı izlerin şifreleri günümüzde hâlâ çözülemedi. Örneğin piramitlerin nasıl yapıldığı… Dendera ve Hathor Tapınaklarındaki pek çok duvar resmi antik dönemlerde yaşayan insanların çok daha üstün bir teknoloji ve medeniyete sahip olduklarını gösteren yüzlerce bulgu içeriyor. Bu resimlerde günümüzde kullandığımız ampül ve lambayla aydınlatma yaptıkları görülmekte. Ya da insanların o dönemlerde antibiyotikle tedavi edildikleri resimlere rastlamak mümkün. Hatta bazı bilim insanlarına göre piramitlerden bazıları enerji üretimi için kullanılıyordu.

Gizem ve ihtişam

Tanrıları, firavunları, mumyaları ve piramitleriyle pek çok efsaneye konu olmuştur Antik Mısır. Gizemiyle, ihtişamıyla her dönemde insanlık tarihini meşgul etti. Londra Saatchi Gallery’de devam eden Tutankamon sergisi ziyaretçileri yeniden Antik Mısır’da bir yolculuğa çıkarıyor. Sergi firavunların bu dünyada olduğu kadar öteki dünyada da ihtişamı ne kadar önemsediklerini gözler önüne seriyor.

Antik Mısır’da firavunlar kutsal varlıklardı. Firavunun tanrıların dünyadaki yansıması ve güneş tanrısı Ra’nın oğlu olduğuna inanılırdı. Dünyaya gelme amaçları ise adalet dağıtmak ve insanları korumaktı. Firavun olmak için anne tarafından soylu kan taşımak gerekiyordu. İsimler firavunlar için çok önemliydi. Kutsal ve gizemli pek çok isim alırlardı. İsimlerin en sonuncusunu ise tahta çıktıklarında seçerlerdi. Bu son isim firavunun izleyeceği politikanın da işaretini taşırdı.

Tutankamon: Çocuk Kral

M.Ö.1342 yılında doğan Tutankhaton dokuz yaşında firavun oldu. Tahta çıktıktan birkaç yıl sonra Tutankamon ismini seçti. Babası IV. Amenotep (Akhenaton ya da Akhenaten olarak da bilinir) Antik Mısır’da ilk kez tek tanrılı Aten dinini kuran firavundu. Hatta günümüzdeki bazı araştırmacılara göre Hazreti İbrahim, Amenotep’in ta kendisidir. Firavun Amenotep Mısır tarihinde Cleopatra’dan sonra en ünlü kraliçe olan gizemli Nefertiti’yle evliydi. Uzun yıllar ülkeyi birlikte yönettikleri söylenir. Nefertiti ile Amenotepin altı kızı olmuştur. Ancak oğlu olmayınca firavun Nefertiti^’den uzaklaşmıştır.

Babası öldüğünde Nefertiti’nin kızı ve aynı zamanda üvey kardeşi Ankhesenamen ile evlenerek tahta çıkmıştır Tutankamon. Firavun olduğunda babasının getirdiği tek tanrılı dine geçişin ülkede yarattığı kaos devam etmektedir. Yaşının küçüklüğünden yararlanan yöneticiler saltanatının ilk yıllarında tekrar çok tanrılı dine dönüş yapılmasını sağlarlar. Adını Aten dininden alan Tutankhaton bu vesileyle kendisine yeni bir isim seçer: Tutankamon. Mısır’ı yönettiği sürece ülkesinde barışı hâkim kılmıştır. 19 yaşında ölen Tutankamon’dan sonra, babasına vezirlik, kendisine de küçüklüğünde naiplik yapmış olan Ay, kraliçe ile evlenerek tahta çıkar.

Tutankamon’un ölümü bugün bile gizemini korumaktadır. Bazı araştırmacılara göre generali Horemheb tarafından yönetimi ele geçirmek amacıyla öldürülmüştür.

Görkemli mezarın keşfi

İngiliz Arkeolog ve Mısır Bilimci Howard Carter yıllarca süren kazılar sonucunda 1922 yılında Tutankamon’un mezarını bulmuştur. Luksor’da Krallar Vadisi’nde bulunan mezar iki odadan oluşmaktadır. Carter, ilk odada Tutankamon’un tahtını ve bir at arabası ile bazı paha biçilmez eşyalarını bulur. İkinci odayı bulduğunda ise kocaman bir tahta kutuyla karşılaşır. Mühürlü kutuyu açtığında karşısında bir lahitin içinde som altından Tutankamon’un ihtişamlı tabutu vardır.

Mısırda firavunlar öldükleri zaman diğer tarafta kullanabilsinler diye tüm değerli eşyaları mezarlarına konulurdu. Hatta yüzlerce hizmetkâr heykeli de hizmet etsinler diye mezarın odalarına yerleştirilirdi. Carter Tutankamon’un mezarını bulduğunda odalardaki 5 bin 398 parça paha biçilmez eşyayı listelemek neredeyse 10 yılını aldı.

Mezardan çıkan eşyalar arasında bilim insanlarını şaşkına çeviren en önemli parçalardan biri bir hançerdi. Meteorit demirden yapılmış bu hançerin gizemi hâlâ çözülebilmiş değil. Hazinedeki en değerli eserlerin başında kuşkusuz Tutankamon’un 10 kilo altın barındıran meşhur maskesi geliyordu. Mısır’da firavunlar “nemes” adı verilen bir başlık takarlardı ve bu onların saçlarını gizlerdi.

Ailenin gizemi

Mısır bilimciler ve tarihçiler yıllarca Tutankamon’un annesinin Prenses Kia olduğunu söylemişlerdir. Mezarı bulunduktan sonra 2010 yılında yapılan DNA testlerinde Tutankamon’un anne ve babasının kardeş oldukları tespit edilmiştir.

Krallar Vadisi ve Tutankamon’un mezarındaki araştırmalarına devam eden arkeologlar mezarın daha fazla gizli oda içerdiğini düşünüyorlar. Bu gizli odalarda ailesinden başka bireyleri bulacaklarını umuyorlar. Hatta odalardan birinde Tutankamon’un hem üvey annesi hem de kayınvalidesi Kraliçe Nefertiti’nin mezarı olduğu iddia ediliyor.

Mumyanın laneti

Tutankamon’un mumyasının yıllarca lanetli olduğuna inanıldı. Basın sürekli bu şekilde haberler yaptı. Carter’ın mezarı bulduktan sonra uğurlu kanaryasının bir yılan tarafından öldürülmesi ya da Carter’ın sponsoru olan İngiliz lordun gizemli ölümünün nedeni mumyanın lanetine bağlandı.

Sergide paha biçilmez eşyalar, mezarın keşfine dair fotoğraf ve videoların yanısıra çeşitli açıklamaların olduğu panolar da yer alıyor. Bunlardan en dikkat çekeni ise “Sahte Haberler: Mumyanın Laneti” başlıklı pano. Panoda Tutankamon’un mezarının keşfinden sonra konuyla ilgili birkaç kişinin ölmesi üzerine “mumyanın laneti” gibi pek çok hikâye üretildiği, bu hikâyelerin medya tarafından üretilen sahte haberler olduğu vurgulanıyor.

Tutankamon günümüzde dünyanın en tanınmış, en popüler firavunlarının başında geliyor. Mumyasının 3000 yıl sonra yağmalanmamış şekilde bulunması, mezarından çıkan paha biçilemez hazinesi, ölümünün ve ailesinin gizemi, kazılardaki bazı insanların ölümüyle birlikte basının “mumyanın laneti” şeklindeki haberleri onu günümüz popüler kültürünün en önemli şahsiyetlerinden biri haline getirdi.

Sergi 2024’te evine dönecek

Tutankamon’un binlerce yıl zarar görmeden bugüne ulaşan mezarı onu dünyanın en popüler kültür ikonlarından biri yapmakla kalmadı. Aynı zamanda Antik Mısır tarihi hakkında çok daha fazla bilgi sahibi olmamızı da sağladı.

Mezarın keşfinin 100’üncü yılına yaklaşılması nedeniyle Tutankamon sergisi uzun yıllar sonra yeniden bir dünya turuna çıktı. 2019’da Paris’te sergilenen ve yedi ayda 1,4 milyon insanın ziyaret ettiği sergi şu anda Londra Saatchi Galeri’de. Londra’dan sonra Sidney ve başka ülkeleri ve şehirleri gezecek olan sergi 2024’te evine dönecek. Kahire Müzesi’ndeki parçalarla birlikte yeni yapılacak Büyük Mısır Müzesi’nde orijinal mezarındaki şekliyle yerini alacak. Ve geleceğe taşınacak.

Yazı: MediaCat Genel Yayın Yönetmeni Pelin Özkan
Bu yazı ilk kez Ad Hoc Mart 2020 sayısında yayımlanmıştır.

Benzer Yazılar

Sokaklarda kaç çocuk var?

Ad Hoc

Zombiler ve AVM’ler

Ad Hoc

Rüyaların gerçeklerle iç içe geçtiği diyar: Arizona

Ad Hoc