Ekonomi Manşet

Kırmızı ete alternatif: Alternatif et girişimleri

Aslında insanın ete alternatif araması 1896 yılına kadar uzanıyor. Önce “etsiz” terimiyle başlayalım: Gazeteci Helen Keith, Scientific American dergisinde “etsiz” (meat free) terimini kullanıyor ve şu şekilde açıklıyor: “…Bilimsel kanıtlardan elde edilecek genel sonuç; etsiz beslenme biçimi, etli beslenme biçimi kadar güvenilir değildir.” İlk ticarî et alternatifini ise Dr. John Harvey Kellogg, ABD’de 1896’da piyasaya sürdü: nuttose. İkinci ürün ise 1899’da piyasaya çıkan protose idi. Nuttose yer fıstıklarından üretilirken, protose da buğday glüteni ve yer fıstığından elde ediliyordu. (Bu arada, Türkçe’de “etsiz et” veya “sahte et” gibi terimlere de rastlanıyor).

30 bin bitki türünün 150’si dikilebiliyor

Yukarıda da görüldüğü gibi, alternatif etin içinde yer fıstığı ve buğday glüteni maddeler bulunuyor. Tabii, durum sadece bundan ibaret değil. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’ne (FAO) göre, bugün dünyada kabul edilmiş 350 bin bitki türü bulunuyor. Gıda üretimi için de yenilebilir 30 bin bitki türünün 150’si ekilebiliyor. FAO insanın kalori ihtiyacının yüzde 90’ının ise dünyadaki 30 bitki türünden elde edildiğini aktarıyor. İşte, bu tablo alternatif et ürünlerinin yeni ve geliştirilmiş içerik maddeleri için yüzbinlerce bitki türünden yararlanabilme özelliğini ortaya koyuyor. Bu özellikler arasında istenen amino asit profilleri, yapısı değiştirilmiş sıcaklıklar, dokular, tatlar ve raf ömrü gibi bitki bazlı et ürünleri için arzu edilen özelliklere sahip bitki proteinlerini keşfetme fırsatı bulunuyor.

Alternatif ete bir örnek: Impossible Foods’un hamburgeri

Peki, bu alternatif et ürünleri nasıl üretiliyor ve tatları nasıl? Buna örnek olarak Impossible Foods’un ürettiği hamburger köftesine bakalım: Bu köftenin içinde “hem” adı verilen bir madde bulunuyor ve bu kana rengini vermeye yarıyor. Hem maddesi ayrıca ette alışkın olduğumuz tadı sağlıyor. Bu madde ette bulunmasının yanı sıra yonca ve soya fasulyesi kökü bitkilerde de karşımıza çıkıyor. Impossible Foods, hamburger köftesi için gerekli hem maddesini mayadan üretiyor. Ortaya çıkan ürünün tadı ve görüntüsü kana benziyor. Köfteye hem madesinin haricinde farklı vejetaryen hamburgerlerinde de kullanılan Hindistan cevizi sütü ve soya proteini gibi malzemeler ekleniyor. Köfte pişirildiğinde dış kısmı karamelize hale geliyor ve iç kısmının rengi koyulaşmaya başlıyor. Köftenin tamamının pişirilmesi halinde hakiki et ile yapılan hamburgerden ayırt edilmesi mümkün değil.

Alternatif et ekonomisi

JP Morgan, et piyasasının 15 yıl içinde 100 milyar dolar büyüklüğe ulaşacağını öngörüyor.

İngiliz bankası Barclays’in kısa süre önce yayımladığı bir araştırmaya göre, alternatif et pazarının önümüzdeki yıl içinde 140 milyar dolarlık büyüklüğe ulaşması bekleniyor. Bu da, 1,4 trilyon dolarlık et piyasasının yüzde 10’un anlamına geliyor. Barclays’in çalışmasında alternatif et pazarının büyümesinde üç gerekçe öne çıkıyor: İklim değişikliği ve çevreyle ilgili endişeler, hayvan sağlığıyla ilgili çekinceler ve insan sağlığına ilişkin endişeler. Bu piyasaya ilişkin daha muhafazakâr bir tahmin ise ABD’li yatırım bankası JP Morgan’dan geliyor: Banka, alternatif et ekonomisinin 15 yıl içinde 100 milyar dolarlık hacme ulaşacağını öngörüyor.

Bu tabloyu gören hızlı yemek restoranları da fırsatı kaçırmadı ve alternatif et pazarına giriş yaptı. Bugün ABD’de Carl’s Jr., A&W, Del Taco ve T.G.I. Friday’s gibi zincir restoranlar Beyond Meat’in hamburgerlerini satarken, Impossible Foods da 7 binden fazla restoranda ürünlerini müşterilerine ulaştırıyor. Diğer bir zincir olan Burger King de Impossible Burger isimli hamburgerini St. Louis’de 59 noktada deniyor. Zincir, müşterilerin denemelere olumlu yanıt verdiğini belirtiyor. Öte yandan, alternatif et pazarına sadece hızlı yemek restoranları değil dünya devi gıda şirketleri de ilgi gösteriyor. Örneğin, Nestlé soya, buğday ve kırmızı pancardan elde ettiği “Incredible Burger” isimli hamburgerini Nisan’da Avrupa’da piyasaya sundu. Unilever ise Vegetarian Butcher isimli bir şirketi bünyesine katarak dünyadaki en büyük kasap olmak istediğini açıkladı.

Alternatif et girişimlerine örnekler ve Beyond Meat

ABD’de 30 bin noktaya hizmet veren Beyond Meat, önümüzdeki aylarda 50 ülkeye yayılmayı planlıyor.

2009’da Ethan Brown’ın kurduğu Beyond Meat bugün ABD’de 30 bin noktaya ürünlerini satıyor. Crunchbase’deki verilere göre, Beyond Meat bugüne kadar yedi turda toplam 122 milyon dolar yatırım aldı. Beyond Meat’i diğer alternatif et girişimlerinden en önemli nokta ise girişimin 2 Mayıs’ta halka açılmış olması. Nasdaq’ta 25 dolar fiyatla halka açılan Beyond Meat hisseleri 18 Eylül’de 153,99 dolar seviyesindeydi. Halka açıldığı dönemde piyasa değeri 1,5 milyar dolar olan girişimin yine aynı gündeki piyasa değeri 9,26 milyar dolara yükseldi. Beyond Meat ürünlerini bitkilerden elde ediliyor ve yatırımcıları arasınd Bill Gates, Leonardo DiCaprio ve Twitter’ın kurucularından Biz Stone gibi isimler bulunuyor. Şirketin önümüzdeki aylarda 50 ülkeye varan yayılma planı bulunuyor.

Impossible Foods

Dr. Patrick O. Brown’ın 2011 yılında kurduğu ve CEO’su olduğu Impossible Foods’un en önemli ürünü Impossible Burger. 2016’da satışa çıkan Impossible Burger bugün aralarında ABD, Hong Kong ve Macau’nun da bulunduğu 15 bin noktada tüketicilere ulaşıyor. Crunchbase’deki verilere göre, Impossible Foods şu ana kadar 12 yatırım turunda 687,5 milyon dolar fon toplamış durumda. Şirketin tanınmış yatırımcıları arasında Reddit’in kurucusu Alexis Ohanian ve şarkıcı Jay Z gibi isimler yer alıyor. Hamburgerlerini bitkisel bazlı olarak sunan Impossible Foods ürünlerini California’da imal ediyor. Şirketin önümüzdeki dönemde Avrupa’da üretim üssü açma planı bulunuyor.

Just

Just’ı “yumurtasız yumurta” olarak tanımlamak mümkün. Çünkü, Just’ın yumurtaları maş fasülyesinden elde ediliyor. Girişimlere yapılan yatırımları derleyen ve girişim haberleri paylaşan Crunchbase’teki veriler, Just’ın bugüne kadar altı yatırım turunda toplam 220 milyon dolar yatırıma ulaştığını ortaya koyuyor. Josh Balk ve Josh Tetrick’in 2011’de kurduğu Just, ABD ve Kanada’daki fabrikalarda üretiliyor. Girişim kısa süre önce Kanadalı kahve ve donut zinciri Tim Hortons ile anlaşma imzaladığını duyurdu.

Mosa Meat

Mosa Meat, yukarıdaki girişimlerin aksine Hollanda’da 2013 yılında kuruldu. Mark Post ve Peter Verstrate tarafından Maastricht Üniversitesi’nde hayata geçirilen Mosa meat, dünyanın ilk hayvan kesilmeden üretilen hamburger köftesi olma özelliğini taşıyor. Köfte, bütün bir hayvanı yetiştirmek ve kesmek yerine, doğrudan inek hücrelerinden elde edildi. Girişimin sitesindeki bilgi, eti üretmenin 250 bin dolara mal olduğunu ve bu miktarın Google’ın kurucu ortağı Sergey Brin tarafından karşılandığını ortaya koyuyor. Crunchbase’deki veriye göre ise Mosa Meat 7,5 milyon Euro yatırım aldı.

Yukarıdakiler dışında da çeşitli girişimler mevcut. Bunlara örnek olarak Memphis Meats (ABD), Aleph Farms (İsrail), Alpha Foods (ABD), SuperMeat (İsrail), Algama (Fransa), Ojah (Hollanda) ve Veganz (Almanya) gibi girişimleri sayabiliriz. Bununla birlikte, “balıksız balık” segmentinde çalışan Good Catch Foods (ABD) isimli bir start-up’tan da bahsetmek mümkün. Ayrıca Impossible Foods’un da bununla ilgili çalışmaları mevcut.

Yazı: Gazeteci H. Kerem Fındık

Benzer Yazılar

Yapay zekânın muhtemel etkilerinden hakikaten endişeli miyiz?

Ad Hoc

Bir dünya masalı: Sınırlı kaynaklar ve sonsuz tüketim

Ad Hoc

Sosyal karmaşa: Deneyim telaşı, anı yakalama ve mahremiyet sorunu

Ad Hoc