Kültür Manşet

Kültürün şırıngası yok

İnsan yaşamında kültür meselesine ve pop kültürün etkileşimlerine değinecek olursak, aslında kültür sarmalından hepimizin çok etkilendiğini söylemekle işe başlamak gerekir. Bir yazıda kültür “insan yaşamını anlamanın, anlamlandırmanın ve düzenlemenin bir yoludur” şeklinde tanımlanmıştı; elbette farklı tanımları da var ama kültürü, yaşamı anlama ve anlamlandırmaya bir yol olarak tarif edilmesini bu konuda vurgulamak istediklerim açısından uygun diye seçtim. Pop kültür ya da popüler kültür kavramı ise “belli bir dönem için geçerli olan, hızlı üretilen ve hızlı tüketilen kültürel ögelerin bütünü” olarak tarif ediliyor. Hatta Ocak ayındaki yazımda pop kültürde popülerliğine maruz kalınan pop ikonlarına ve influencer’lara değinmiştim. Bunlar pop kültürle oluşan yolların minik bir parçası. Bütün bunların bileşimi insanın kültür sarmalını oluşturuyor.

Kültür sarmalı mı? O da ne?

Kültür sarmalı hem geleneksel hem de pop kültürü içeren ve toplumsal değerleri etkileyen, neyin güzel, neyin çirkin olduğu gibi kavramları sadece bireysel beğeniye bırakmaksızın içinde bulunulan kültüre göre belirleyen, normlara göre ele alan, çevresel ve birey, aile, iş ve toplum yaşamını oluşturan düzenek ve unsurların oluşturduğu bir ortamdır. Evet, gerçekten de bizi ve insanlığı saran geçmiş değerlerle güncel değerleri kapsayan bir yapı vardır ve bu yapıda yer alan kurallar veya görüşlerin bazıları çok farklı değerler içerebilir. Örneğin bir bölgede küçük ya da fındık burun olarak tabir edilebilecek bir burun şekli daha makbulken bir başka bölgede burnun olabildiğince büyük olması ya da kemerli burun olması daha fazla beğeni alabiliyor. Kırgızistan, Türkmenistan, Özbekistan gibi ülkelerde “altın diş” geleneksel olarak hem varlık göstergesi hem de diş tedavisi aracı olarak kullanılıyor. Bu yüzden bunların bazıları bölgesel ya da yöresel ölçülerde kalıyor. Ama Miley Cyrus, Madonna, Rihanna veya Rita Ora gibi dişlerine altın, pırlanta, piercing vb taktıran ünlüler sayesinde popüler kültürün bu konuya eğilmesine etken olmakta ve birçok insanın bu tarz unsurları sadece estetik ögeler olarak kullanmasına yol açar. Aslında bahsettiğimiz burun şekil ve büyüklüklerinin insanın oluşum ve gelişim sürecinde iklimlerin de etkisiyle ortaya çıktığı ya da altın dişin nakit paranın bir anda bulunamayışı ya da diğer insanlara yük olmama düşüncesi ile bedende tutulması gibi gereksinimlerle “altın diş” taktırma geleneğinin oluştuğu düşünülürse beğeni gelişimi de bu süreçte oluşan alışkanlıklar ve adetler olarak aktarılır. Pop kültürde ise bu, ziynet eşyasını ve varlığını gösterme ya da gündem yaratma gibi başka bir anlık geçiş olarak yaşanır ve takipçilerde hızlıca bu tarz yönelimler oluşturulur.

Popüler kültürün sarmalı küresel ölçeğe taşıması

Gerçekten de pop kültürü kavramı bu sarmalı daha çok küresel ölçeğe taşıyor. Bugün Güney Koreli bir K-pop (1990’lardan sonra pop, rock, hip hop, R&B ve elektronik müziği birleştiren yepyeni bir tür olan yeni müzik akımı haline gelen Kore popu) olarak dünyadaki en popüler grup haline gelmesi (K-Pop denince ilk akla gelen örneklerden biri Gangnam Style’dır) ya da Amerika’da çıkan Furby -förbi- (Furby tüylü, Furby dilinde konuşan ama İngilizce öğrenmeye çalışan bir yaratık) ya da X-Man, Spider Man, Pokemon gibi saldırgan formlar içeren sanal kahramanlar veya başta Tamagotchi (Tamagoçi) gibi Japonya’da çıkan bazı elektronik sanal bebeklerin bir oyun hastalığına dönüşmesi gibi etkileşimler ya da “Black Friday” gibi özel günler yaratılarak sadece bir ülkede değil bütün dünyada indirim ve alışveriş çılgınlığı yaratması günümüzde kolayca gözlemlenebiliyor.

Kültürün şırıngası

Bir doktora öğrencimiz tezini araştırırken kendi konusuyla ilgili olarak “kültürün şırıngası yok” ama “yayılımı etkin şekilde yapılırsa aslında şırınganın ötesine geçerek viral bir etkiye dönüşüyor” sözünü kullanmıştı. Bu yüzden ben de kültürün şırıngalaması olur mu, biraz daha irdelemek istedim. Yukarıda kültür ve pop kültürü terimlerini ele alırken “şırıngalama”nın anlamsal olarak neyi ifade ettiğine bakalım.

Disney dizileri, şarkıları ve performanslarıyla adından sıkça söz ettiren Amerikalı pop müzik sanatçısı Miley Cyrus.

Şırıngalamak bir maddenin diğer maddenin içine doldurulması veya zerk edilmesi anlamına geliyor. Aslında pop kültür bilhassa kitlesel medya araçları günümüzde de sosyal medya video pazarlama araçlarıyla karşımıza çıkıyor. Üstelik sosyal medya sayesinde çok hızlı olarak dağılabiliyor. Popüler hale getirilmek istenenler için manupilasyonlar yaratılarak viral şekilde yayılımı sağlanabiliyor. Üstelik popülerlik yarışı da bireylere daha hızlı yansıyan bir konu. Aslında bu noktadan bakacak olursak buna bir tür şırıngalama denilemez mi? Aslında fast food akımı ya da tüketim kültürünün kendisi de bir şırıngalama olarak düşünülemez mi?

O yüzden gerek bireylerin gerekse firmalar veya medyanın bu viral etkiyi kullanma konusunda bir eğilimi olacaktır. Ancak buradaki mesele sadece yayılmak, etkili olmak değil etik değerler ve çevresel değerler gibi insanı ve toplumu etkileyen değerlerin de gözetilmesi olmalıdır. Bu da kültürün bazı diğer ögelerinin de göz önüne alınması, irdelenmesi ve toplumun değerlerini oluşturan unsurların belirlenirken bireysel ve kurumsal sorumluluk gerektirdiğini bilerek hareket edilmesini gerektirmektedir.

Yazı: Öğretim Üyesi Gonca Telli

Benzer Yazılar

Yeni sevdamız: Komplo teorileri

Ad Hoc

Bakalım şeytan daha ne kadar Prada giyebilecek?

Ad Hoc

Gastronomide yeni trend: Az ama öz

Ad Hoc