Ekonomi

Yaşamanın anlamı, çalışmaktır, öyle değil mi?

Yaşamanın anlamı, çalışmaktır, öyle değil mi?

ABD kişiliğinizi özgürce sergileyebileceğiniz bir yerdir.
Yasadışı bir şey yapmadığınız sürece kalbinizin sesini dinlemekte özgürsünüz.
Başkan hakkında espri bile yapabilirsiniz.
ABD arabaları büyük, geniş ve rahattır. Bu, ABD’nin kaygısızlık anlayışını temsil eder.
(ABD’liler) kılık, kıyafet ve süslenmeye çok önem vermezler.
Yazın Avrupa’ya tatile gittiğinizde önünüzde yürüyen şortlu, yelekli ve spor ayakkabılı birini görürseniz, muhtemelen bir ABD’lidir.
ABD’lier akıllarından geçeni doğrudan söylerler. Hiçbir şeyi gizlemezler.
(ABD’de) her şey pratik ve gerçekçidir.
(ABD’liler) günlük hayatlarında soyut düşünceleri ve teorileri sevmezler.

Yazının başlığı ve yukarıdaki cümleler Netflix’te yayımlanan “Amerikan Fabrikası” (American Factory) isimli belgeselden. Başlıktaki soru Çinli iş insanı Cao Dewang tarafından dile getiriliyor. Cümlelerse, Dewang’ın, ABD’de kapatılan General Motors (GM) fabrikasının ardından açtığı otomobil fabrikası Fuyao Glass’a atanan Çinli İK yöneticisine ait. Evet, belgeselde bahsi geçen GM fabrikası 2008 yılında ABD’nin Ohio eyaletindeki Dayton şehrindeydi ve kapatıldğında 10 bin kişi işini kaybetmişti. 2019’daki nüfus verilerine göre, şehrin nüfusunun 140 bin civarında olduğunu düşündüğümüzde kaybın büyüklüğü ortada.

ABD ve Çin kültürünü kaynaştırmak

Bu girişin amacı GM’nin fabrikasının yerine açılan Fuyao Glass’ın getirdiği iş kültürü ve alışkanlıklarıyla bölgenin ve yeni çalışanların gösterdiği tepki aslında. Bu noktada yine Fuayo Glass’ın İK yöneticisinin görüşlerine başvuralım: “Bizim buradada yapmak istediğimiz şey, ABD ve Çin kültürünü kaynaştırmak.” Tabii, bu kaynaştırmanın yolu ise şirket üst yönetiminin kendi yaklaşımlarını yeni çalışanlara anlatmak ve bunun için de toplantılar düzenlemek. Bu toplantılardan gelen ilk sorulardan biri ise Fuyao Glass’ta sendika olup olmayacağı. Şirketin CEO’su Cao Dewang tarafından göreve getirilen ilk CEO sendika olmayacağını ve üst yönetimin bunu istemediğini vurguluyor. Bu arada, belgeselde aktarıldığına göre, GM kapatılmadan önce işçiler saatte 29 dolar kazanırken, Fuayo Glass’ta saatlik kazanç 12 dolar düzeyinde bulunuyor.

Julia Reichert ve Steven Bognar’ın imzasını taşıyan “Amerikan Fabrikası”nda ABD’li çalışanları eğitmek için Çin’den gelen çalışanların yaşadıklarına da yer veriliyor. Bu çalışanlardan Wang öncelikle Ohio hakkındaki görüşlerini paylaşıyor ve eyaletin düz olmasına çok şaşırdığını söylüyor. Bununla birlikte, Wang, dil engeli ve farklılıklar nedeniyle herkesin fikriyle çabucak bütünleşmenin zor olduğuna da dikkat çekiyor. Zaten belgesel boyunca ABD’li ve Çinliler arasında fabrikada tercüme için görevli kişiler görülüyor. 20 yıldır cam fırınlarında çalışan Wang de ABD’lilerden etkileniyor ve kendini ülkeye uydurmaya çalışıyor.

Kurumsal iletişim krizi

Cao Dewang’ın 500 milyon dolar yatırımla hayata geçirdiği Fuyao Glass’ın resmî açılışı Ekim 2016’da yapılıyor. Fakat açılış töreninde bir kurumsal iletişim krizi patlak veriyor: Önce Fuyao Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO’su Dewang yatırımdan dolayı mutlu olduğunu ve sağladıklarını istihdama dikkat çekiyor. Dewang’ın ardından sahneye çıkan Ohio Senatörü beklenmedik bir konuşma yapıyor ve Fuyao Glass’ta sendika görmek istediğine değiniyor. Dewang açılışın ardından üst yönetimle bir araya gelerek sendikanın kesinlikle mevcut olmayacağını bir kez daha aktarıyor. Dewang gerekçelerini şu şekilde dile getiriyor: “Sendika bizim randımanımızı etkiler ve bu da şirketimize zarar verir.” Dewang’a bu da yetmiyor ve tehdit savuruyor: “Fabrikaya sendika gelirse, kepenkleri indiririz.” Dewang ayrıca hedeflerini tutturmaları için randıman ve hızlı olmanın önemini öne çıkarıyor.

Çin’de neler oluyor?

Belgeselin Çin’de geçen bölümleri de var ve iki ülke arasındaki iş dünyası ve kültürel farklarını görmemize yardımcı oluyor. Bunu somutlaştırmak içinse Fuyao’nun şirket merkezinde okunan marşa kulak kabartalım:

“Soylu hisler şeffaf olur, şeffaf olmalı
Birçok zorluktan geçtik, mücadele verdik
Fuayo her zaman şeffaf bir dünyadan yana
Çin baharla doludur ve mutluluk her yerdedir
Fuayo’nun tüm nimetleri şeffaftır…”

Yeni yıl partisindeki şarkılar dahi üretimi anlatıyor

Yukarıdaki dizelerdeki marşı Fuyao çalışanları her sabah işe başlamadan önce söylüyor. Şirketin Çin’deki merkezindeki ABD’li çalışanlar bu duruma çok şaşırıyor. Tabii, tek şaşırdıkları şey bu değil: Çinli çalışanlar ayda 1-2 gün izin yapabiliyor. Buna karşılık ABD’deki fabrikada haftasonu çalışılmıyor.
Diğer şaşırdıkları nokta da, askerî çalışma tarzı. Şöyle açalım: Çinli çalışanlar her sabah “sağdan sayıyor” ve tam kadro işe koyuluyor. Bununla birlikte, Fuyao’nun Çin’deki fabrikasında günlük çalışma süresi 12 saat, ABD’de ise 8 saat çalışma söz konusu. Hatta Çinli kadın çalışanlardan biri evinden uzakta olduğunu, çocuklarını yılda 1-2 defa görebildiğini aktarıyor ve Bahar Bayramı’nda evine gidebildiğini sözlerine ekliyor. En önemli farklılıkların başında da sendikaya üye olma zorunluluğu var, Fuyao’nun Çin’deki fabrikalarında bütün çalışanların sendikaya üye olması şart koşuluyor.

Şunun da altını çizelim: Fuyao’nun yönetim kurulu başkanı Cao Dewang, şirket olarak büyümelerinin sırrını Çin devletinden aldıkları desteklere bağlıyor: “Hükümetten destek görmeseydik bu şirket bu kadar büyüyemezdi.” Buna da çok şaşırmamak lazım: Bugün bildiğimiz birçok Çinli şirket devlet desteğiyle büyüyor ve dünya ekonomisinde söz sahibi olmayı hedefliyor.

Bu arada, iki şirketin iş kültürleri arasındaki diğer bir ayrıntı da düzenledikleri yeni yıl eğlencelerine dair: Ohio’daki fabrikada basit ve sade bir yeni yıl yemeği yeniyor. Buna karşılık Çin’deki merkezde havalı bir parti veriliyor ama partideki şarkılar dahi şirketin üretimini ve performansını nasıl artıracağına odaklanmış görünüyor.

‘ABD’li müdürler bize güvenmiyor’

Belgeselin ilerleyen bölümlerinde ABD’li işçi ve üst yöneticilerinden memnuniyetsizliğini iyice dile getirmeye başlayan Cao Dewang, ilk aşamada ABD’li üst yöneticileri görevden alarak yerine Çinli yöneticiler atıyor. Dewang bunu şu sözlerle rasyonalize ediyor: “ABD’li müdürler aldık ama onlar bize güvenmedi. Bence Çinlilere düşmanlar.” Bunun ardından fabrikaya sendikanın girmemesi için bir mücadele başlıyor ve öncelikle çalışanlara maaşlarına iki dolar zam yapılacağı açıklanıyor. Ayrıca Çinli yöneticiler fabrikada bir istihbarat ağı da kuruyor ve sendika taraftarlarını belirlemeye başlayarak sudan bahanelerle işten çıkarmanın yollarını arıyor.

Bütün bunlar yaşanırken, Fuyao Glass’ta iş güvenliği sorunları da baş göstermeye başlıyor ve bir çalışan, iş başında hayatını kaybediyor. Bu duruma şahitlik eden çalışanlardan biri 15 yıl GM’de görev yaptığını ve hiçbir iş kazası görmediğini vurguluyor. Bu kaza zaten gündemde olan robot kullanımı kararını hızlandırıyor ve Çinli yöneticiler daha fazla çalışanı işten çıkarmanın hesaplarını yapmaya başlıyor.

Toparlayacak olursak, “Amerikan Fabrikası” ABD ve Çin arasında iş hayatındaki farklılıları görmemize yarıyor. İki ülkenin yeni yıl yemeklerinden askerî çalışma tarzlarına değişen farklıklar söz konusu. Bu yıl En İyi Belgesel Oscar ödülüne layık görülen “Amerikan Fabrikası,” Dewang’ın ifadesiyle; “Önemli olan ne kadar para kazandığımız değil; ABD’lierin Çinlilere, Çinlilerin de ABD’lilere bakışının nasıl değişeceği” ne kafa yoruyor. (Bir de, fikr-i takip notu: Fuyao Glass 2018’den bu yana kâr ediyor ama iş güvenliği sorun oluşturmayı sürdürüyor).  

H. Kerem Fındık
Gazeteci

Benzer Yazılar

Evsizliğin mutlak bir tanımı yapılabilir mi?

Ad Hoc

Milenyum kuşağı ve üstün kalite zırvalıklar

Ad Hoc

Teknoloji endüstrisi protest doğasına geri mi dönüyor?

Ad Hoc